Sut i brynu neu werthu busnes


chris griffiths
Cyfarwyddwr Buddsoddi Technegol
business sales transaction

Mae penderfynu i brynu neu werthu busnes yn benderfyniad ariannol mawr, o bosib, un o'r penderfyniadau mwyaf fyddwch chi fyth yn ei wneud. Does dim troi yn ôl ar ôl i chi arwyddo ar y llinell bwysig honno. O ran prynu busnes bach neu werthu busnes bach, mae cymhlethdodau'r broses yn llethu llawer o bobl ac nid ydynt yn gwybod ble i ddechrau.

Er hynny, nid oes rhaid i drafodiad gwerthu busnes fod yn rhywbeth i'w ofni. Os ydych chi'n cynllunio pethau'n iawn, yn gwneud eich ymchwil i'r ochr gyfreithiol a gweithio gyda'r bobl iawn, nid oes angen i'ch profiad chi fod yn straen.

Yn yr erthygl hon ar sut i brynu neu werthu eich busnes rydym wedi crynhoi’r prif elfennau a phethau i'w hystyried o dan amgylchiadau nodweddiadol wrth werthu neu mewn trafodiad busnes. Cofiwch gadw mewn cof mai dim ond awgrymiadau yw'r pwyntiau a amlinellir isod. Peidiwch byth â chytuno i ymrwymo i gytundeb busnes heb gynnal eich arferion diwydrwydd dyladwy eich hun.

Pryd i Brynu neu Werthu

Pan ddaw hi'n fater o brynu a gwerthu busnes, amseru yw popeth. Ni fydd unrhyw gyfle da yn aros ar y farchnad am gyfnod hir. Rhaid i'r ddau brynwr a'r gwerthwr ystyried amseriad y trafodiad a ddymunir yn ofalus, yn bersonol ac yn ariannol.

Pethau i'w hystyried fel prynwr

Os ydych chi'n meddwl am brynu busnes, mae angen i hyn ddigwydd ar yr adeg iawn i chi. Peidiwch â rhuthro i mewn i wneud y penderfyniad hwn, yn enwedig os oes unrhyw beth yn debygol o newid yn eich bywyd a fyddai'n effeithio ar yr amser sydd gennych ar gael i reoli'r busnes, neu a gaiff effaith sylweddol ar eich sefyllfa ariannol. Pan fyddwch yn prynu busnes, yn aml mae yna staff newydd i'w rheoli, prosesau busnes i'w dysgu, ac mae angen addasu i ddiwylliant y cwmni. Mae hyn wastad yn golygu mwy o waith nag yr oeddech yn disgwyl iddo fod.

Yn ogystal ag ystyried eich amgylchiadau personol, dylech ymchwilio i'r hinsawdd macro-economaidd bresennol - y dirwedd economaidd ehangach a'ch sector - ochr yn ochr â'r hinsawdd micro economaidd - yr economi ranbarthol neu leol.

Efallai na fydd y gwerthusiad yr ydych yn ei wneud wrth i chi ystyried a ddylech brynu busnes bach yn cael ei gyfyngu i ddadansoddiad o ffactorau economaidd. Efallai y bydd angen i chi ymchwilio i unrhyw newidiadau mewn deddfwriaeth sy'n debygol o effeithio ar eich diwydiant, a beth fydd effeithiau'r newidiadau hyn. Gorau oll po fwyaf gwybodus yr ydych chi, a gorau oll fydd y penderfyniad yr ydych yn debygol o'i wneud.

Pethau i'w Hystyried fel Gwerthwr

Mae yna nifer o resymau pam eich bod am werthu'ch busnes. Gall fod yn rhywbeth sydd a wnelo eich bywyd personol, fel ymddeoliad yn yr arfaeth, neu eich bod am ymadael ar ôl blynyddoedd o dyfu'ch cwmni yn llwyddiannus.

Does ots pam yr ydych chi'n dymuno gwerthu eich busnes, mae'n bwysig cydnabod y bydd rhai ffactorau'n cael effaith fawr ar y pris y byddwch yn ei gael am werthu eich busnes.

Un o'r ffactorau pwysicaf yw'r gwerth rydych wedi'i adeiladu yn eich cwmni. A all eich busnes weithredu'n annibynnol hebddoch chi? Beth yw cryfder eich refeniw, eich contractau a'ch llywodraethu? Oes gennych chi unrhyw Eiddo Deallusol (ED) neu Bwynt Gwerthu Unigryw (PGU) cryf? Beth yw lefel y ddyled yn y cwmni? Mae'r ateb i'r cwestiynau hyn i gyd yn helpu i ddiffinio gwerth eich busnes. Os ydych chi'n gweld lle i wella, efallai mai nawr yw'r amser i werthu.

Ar ben hynny, mae cyfundrefnau treth presennol a chryfder yr economi hefyd yn bwysig oherwydd fe all y ddau ddylanwadu ar eich pris gwerthu terfynol. Wedi i chi weithio'n galed i adeiladu'ch busnes dros y blynyddoedd, byddwch chi am sicrhau eich bod yn ei werthu am y pris gorau posibl. Mae angen i chi benderfynu a yw'n werth gwerthu nawr neu ddal gafael ar eich busnes am gyfnod hwy.

 

timing business

Mae amseru yn bwysig wrth gael y pris iawn am eich busnes

Ymgysylltu â Chynghorwyr Proffesiynol

P'un a ydych chi'n ddechreuwr mewn busnes neu yn fuddsoddwr profiadol, mae'n debyg eich bod yn mynd i fod eisiau help gan gynghorwyr proffesiynol. Mae'r broses brynu a gwerthu yn gymhleth ac mae'n cymryd llawer o amser. Yn ogystal â hynny, gall trydydd parti di-duedd eich helpu i gael pris gwell pan fyddwch naill ai'n prynu neu'n gwerthu eich busnes yn ogystal â gweithredu fel clustog rhyngoch chi a'r gwerthwr.

Bydd maint y busnes yn pennu'r math o gyfryngwr y byddwch yn ei ddefnyddio. Defnyddir brocer busnes yn aml ar gyfer gwerthu busnesau bach i ganolig. Yn gyffredinol, telir comisiwn broceriaid yn seiliedig ar bris gwerthu. Mae hyn yn aml yn cyfateb i ganran o werth y busnes. Gall hyn fod hyd at 10%. Fel rheol defnyddir bancwyr buddsoddi ar gyfer trafodion mwy cymhleth sy'n cynnwys busnesau mwy. Maent yn talu ffi rhag blaen yn ogystal â chanran o werth y busnes.

Pethau i'w Hystyried fel Prynwr

Os ydych chi'n prynu busnes bach i ganolig, mae'n debyg y byddwch yn negodi gyda brocer a gyflogir gan y gwerthwr. Bydd y brocer yn llunio'r dogfennau busnes angenrheidiol sydd eu hangen arnoch i werthuso gwerth y busnes. Bydd angen i chi fynd ati i hurio'ch cyfreithwyr a'ch cyfrifwyr eich hun wrth i chi fynd ymlaen i brynu'r busnes er mwyn eich cynorthwyo i ymgymryd â diwydrwydd. Efallai y bydd arnoch hefyd angen cynghorwyr cyllid corfforaethol i helpu i godi arian ar gyfer y pryniant. Yr allwedd i ddewis cynghorwyr yw dod o hyd i bobl sydd â hanes profedig wrth gefnogi prynwyr busnes. Gofynnwch am gael siarad â chleientiaid blaenorol a sicrhau eich bod yn gwbl glir pwy fydd yn gweithio gyda chi - yn aml mae partneriaid yn ymddangos ar gyfer y cyfarfod cychwynnol yn unig ac aelodau o staff iau yn cynnal y berthynas dydd i ddydd.

Ar gyfer uno a chaffael busnesau mwy, efallai y bydd eich cwmni yn dewis llogi ei gynrychiolwyr ei hun. Os nad oes gennych eich tîm mewnol eich hun, bydd cael gweithwyr proffesiynol yn rheoli'r broses yn cynyddu'r siawns o adael y trafodaethau negodi gyda'r fargen orau.

Pethau i'w Hystyried fel Gwerthwr

Sut ydych chi eisiau gwerthu'ch busnes? Ydych chi'n hapus i farchnata'n gyffredinol a gweld pwy allai fod â diddordeb neu a fyddai'n well gennych chi gadw allan o'r farchnad a bod yn fwy dethol wrth fynd at ddarpar brynwyr? Fe allai eich dewis chi benderfynu a ddylech chi ddewis bwtîc cyllid corfforaethol neu brocer busnes i'ch cynrychioli chi a helpu i baratoi i werthu eich busnes. Byddwch yn ofalus o gwmpas y bobl hynny sy'n addo'r byd ac nid ydynt mewn gwirionedd yn dangos gwir ddealltwriaeth o'ch busnes. Os ydych chi'n hurio’r ymgynghorydd anghywir, fe allech chi ganfod eich bod ynghlwm mewn contract anghynhwysol heb unrhyw brynwr posibl ar y gorwel. Cyn ymrwymo i unrhyw un, gwnewch yn siŵr eich bod yn deall y dull gweithredu tebygol a hanes yr ymgynghorydd hwnnw o werthu busnesau. Gofynnwch am gael siarad â phobl y maent wedi gwerthu busnesau ar eu rhan.

Chwiliwch am gynghorwyr proffesiynol sy'n meddu ar y set sgiliau, y cysylltiadau a'r profiad er mwyn sicrhau'r pris gorau posibl i chi ar gyfer eich busnes, ac a yw'r gwaith papur yn rhan o hynny - fel nad oes raid i chi ei wneud. Mae manteision defnyddio trydydd parti, ar wahân i'r ffaith eu bod yn meddu ar y profiad o brynu a gwerthu busnes, yn golygu eich bod chi'n gallu canolbwyntio ar redeg eich busnes tra eu bod nhw'n canolbwyntio ar gael y fargen orau i chi.

Heb ymgynghorydd ar eich hochr chi, rydych chi'n gyfrifol am roi gwerth ar, hysbysebu ac am drafod gwerthu eich busnes tra'n ceisio jyglo eich dyletswyddau o ddydd i ddydd a chadw eich pen uwch ben y dŵr yn y cyfamser. Bydd hyn yn golygu llawer o waith. Os ydych chi'n prynu ac yn gwerthu heb berson proffesiynol wrth eich ochr, edrychwch yn fan hyn am arweiniad ar sut i roi gwerth ar eich busnes.

Dod o hyd i'r Prynwr / Busnes Iawn

Mae'r rhan hon o'r prynu neu werthu yn dibynnu i raddau helaeth ar eich disgwyliadau a'ch uchelgeisiau personol. Fel y soniwyd eisoes, bydd ffactorau fel yr hinsawdd economaidd gyfredol, cymhlethdod y cytundeb, a phwy rydych chi wedi ei ddewis i'ch cynrychioli, yn cael effaith fawr ar a yw trafodiad yn mynd rhagddo. Isod ceir awgrymiadau cyffredinol i'w hystyried.

Pethau i'w Hystyried fel Prynwr

Mae cwmnïau'n cael eu prynu a'u gwerthu am nifer o wahanol resymau. Gallai'r rhesymeg fod mor syml â chwilio am gyfle busnes yr ydych am ei gynnal a'i ddatblygu, neu gallai fod yn gyfle i ehangu eich portffolio busnes. Fel arall, gallai prynu busnes fod yn fodd o gael gwared ar gystadleuaeth, neu gaffael hawliau eiddo deallusol. Os yw'r cyntaf yn wir, mae'n debyg mai proffidioldeb y busnes fydd y ffactor bwysicaf.

Os ydych chi'n prynu busnes yr hoffech ei dyfu yna bydd gwybodaeth o'r sector yr ydych yn buddsoddi ynddo yn ased enfawr. Wedi dweud hynny, mae angen i chi ystyried ffactorau eraill. Er enghraifft, mewn llawer o sectorau mae llwyddiant busnes yn seiliedig ar berthnasoedd proffesiynol â chleientiaid, a phrofiad y staff. Mae angen i chi gyfrif am hyn wrth drafod prynu'r busnes - ceisiwch ddeall pwy sydd â'r perthnasau allweddol gyda chwsmeriaid a chyflenwyr fel ei gilydd.

Pethau i'w Hystyried fel Gwerthwr

Byddwch am weld eich busnes yn gwerthu am bris haeddiannol. Os ydych chi wedi adeiladu'ch busnes dros y blynyddoedd, mae'n debyg y bydd eich perthynas ag o yr un mor emosiynol ag y bo'n ariannol. Felly, bydd gennych syniad o'r math o bobl yr ydych chi am barhau gydag etifeddiaeth y busnes. Bydd angen i chi ystyried faint o gefnogaeth, ac am ba hyd y byddwch yn cynnig cefnogaeth o'r fath, i'r prynwr ar ôl gwerthu eich busnes. Gall cael ymgynghorydd ar y bwrdd ddarparu cyngor realistig ac ymarferol ac yn hynny o beth, gall fod yn amhrisiadwy.

Os ydych chi'n gwerthu eich busnes oherwydd caledi ariannol efallai na fydd gennych y rhyddid i ddal her am y pris gorau. Mewn amgylchiadau o'r fath efallai y bydd yn rhaid i chi werthu'ch cwmni am swm is na gwerth y farchnad. Wrth gwrs, efallai na fyddwch am glywed y newyddion hwn, ond byddwch yn barod i gael trafodaethau caled.

Diwydrwydd Dyladwy a Chyfrinachedd

Fel rhan o'r broses o brynu neu werthu busnes, mae'n arfer safonol i'r ddau barti ymrwymo i gytundeb cyfrinachedd ar gyfer dibenion diwydrwydd dyladwy. Mae hwn yn gytundeb i gadw rhywbeth cyfrinachol at ddiben diwydrwydd dyladwy. Mae'n arferol i'r prynwr lofnodi cytundeb peidio â datgelu (CPD). Fel arfer CPD un ffordd fydd hwn.

Yn ystod y broses o gynnal diwydrwydd dyladwy bydd y prynwr yn cael y cyfle i gynnal gwerthusiad trylwyr o asedau a rhwymedigaethau'r busnes a ddymunir. Gwneir hyn trwy adolygu pethau fel contractau pwysig, a manylion ariannol. Gall yr adolygiad hwn barhau am gyfnod rhwng 60-90 diwrnod ac fel arfer bydd yn dechrau unwaith y bydd fargen / cytundeb a’r pris wedi cael eu cytuno.

Pethau i’w Hystyried fel Prynwr

Mae'r macsim cyfreithiol "prynwr byddwch ofalus" yn goruchafu popeth; cyfrifoldeb y prynwr ei hun yw sicrhau ansawdd ei bryniant. Mae diwydrwydd dyladwy yn gyfle i weld a yw'r holl addewidion a’r datganiadau y mae'r gwerthwr wedi eu gwneud ynghylch asedau a pherfformiad y cwmni hyd yn hyn yn rai y gellir eu cyfiawnhau.

O dan arweiniad gan eich ymgynghorydd, gofalwch eich bod yn troi pob carreg fel rhan hon o'r broses. Bydd angen i chi wirio cofnodion ariannol y cwmni. Yn dibynnu ar natur y busnes, efallai y bydd angen i chi hefyd wirio asedau ffisegol, gan gynnwys adeiladau a stoc. Peidiwch â chyfaddawdu ar drylwyredd i gyflymu'r broses o brynu busnes. Mae'n rhywbeth y gallech fyw i ddifaru ei wneud yn ddiweddarach. Gall dod o hyd i faterion arwain at i chi orfod ail-drafod y pris neu chwilio am warchodaeth ychwanegol rhag colled ariannol yn y cytundebau cyfreithiol.

Pethau i'w Hystyried fel Gwerthwr

Byddwch yn amserol gyda'ch gwaith papur i gynnal lefel o ymddiriedaeth gyda'r prynwr. Gall oedi arwain at y berthynas yn torri i lawr a gwneud i bethau ymddangos fel pe bai gennych rywbeth i'w guddio.

Mae gan berson sy'n bwriadu prynu'ch busnes ddiddordeb yng nghyfrifon eich cwmni. Mae gan brynwyr fynediad at wybodaeth sydd ar gael i'r cyhoedd am eich cwmni, er enghraifft gwybodaeth sydd ar gael trwy wefan Tŷ'r Cwmnïau. Er hynny, bydd prynwyr posibl am gael mwy na hyn fel rhan o'r broses diwydrwydd dyladwy. Po hawsaf yw hi i gyfrifydd gyflawni materion sydd a wnelo diwydrwydd dyladwy, y mwyaf o hyder y bydd gan brynwr posibl wrth gwblhau'r pryniant.

 

due diligence

Mae diwydrwydd dyladwy trylwyr yn allweddol wrth ystyried prynu busnes

Strwythur y Fargen a Chyllid

Y realiti yw, p'un ai ydych chi'n gwerthu neu'n prynu busnes, i gwblhau'r fargen, fe fydd yn rhaid i chi gyfaddawdu ar ryw adeg neu ei gilydd. Mae hyn yr un mor wir am yr endid sy'n bwriadu prynu ac yr ydi ar gyfer y person sydd am werthu eu busnes. Mae'n iawn cael y pris delfrydol mewn golwg, ond y tu hwnt i hynny, byddwch yn realistig. Cadwch mewn cof efallai y bydd angen cymorth ariannol arnoch wrth brynu neu werthu busnes, a gallwn ni eich helpu gyda hynny.

Pethau i'w Hystyried fel Prynwr

Os oes gennych y modd i ariannu'r gwerthiant eich hun, bydd logisteg y pryniant yn fwy syml. Os oes angen help arnoch, bydd eich cynghorydd proffesiynol yn trafod yr holl fathau o gyllid posibl sydd ar gael i sicrhau'r arian sydd ei angen arnoch i brynu'ch busnes. Os ydych chi'n ystyried cyllid ecwiti, gallwch adolygu'r canllaw hwn ar sut i godi buddsoddiad. Peidiwch ag ymrwymo i unrhyw bryniant heb ystyried yr amserlenni tebygol o sicrhau'r cyllid a ddymunir gennych. 

Ystyriwch negodi cynnwys elfen o ystyriaeth ohiriedig gan y gwerthwr er mwyn cwblhau'r pecyn ariannu. Gallech hefyd gynnig swydd / rôl ymgynghorydd i'r perchennog os ydych chi'n credu y gallech elwa ar eu cyfarwyddyd tra byddwch chi'n cael eich traed oddi tanoch. Efallai yr hoffech hyd yn oed gynnwys hyn fel un o amodau'r contract.

Pethau i'w Hystyried fel Gwerthwr

Os yw pethau'n mynd fel y dymunwch a bod gan y prynwr y modd, gallent gynnig cyfandaliad i chi ar gyfer eich busnes. Os ydych wedi dod i sefyllfa ben ben yn y trafodaethau negodi, gan dderbyn y bydd peth o'r ystyriaethau yn cael eu gohirio ac y'i derbynnir mewn rhandaliadau, gallai hyn fod yn ateb. Efallai y bydd yna hyd yn oed gyfle i weithio gyda'r prynwr mewn rôl cynghori fel ymgynghorydd unwaith y bydd y cytundeb wedi'i gwblhau.

 

Gall Banc Datblygu Cymru ddarparu benthyciadau masnachol o £1000 hyd at £5 miliwn, ac ecwiti o £50,000- £1 miliwn i fusnesau yng Nghymru. Os ydych chi'n bwriadu ymchwilio i'r opsiynau ar gyfer ariannu pryniant busnes, cysylltwch â ni yn fan hyn