Mae gwella mynediad at gyllid yn rhoi hwb croesawgar i fusnesau bach a chanolig Cymru, ond ansicrwydd economaidd yw'r rhwystr mwyaf i dwf busnesau o hyd, yn ôl adroddiad blynyddol 2025/26 Dirnad Economi Cymru (DEC).
Wedi'i gynhyrchu gan Dr Mark Lang, yr Athro Max Munday, yr Athro Annette Roberts a Neil Roche o Uned Ymchwil Economi Cymru yn Ysgol Busnes Caerdydd, mae'r adroddiad yn darparu asesiad blynyddol o amodau economaidd, hyder busnesau a mynediad at gyllid yng Nghymru. Mae'r cyhoeddiad yn rhan o fenter ehangach Deallusrwydd Economaidd Cymru, sef cydweithrediad rhwng Ysgol Fusnes Caerdydd, Ysgol Fusnes Bangor, y Ganolfan Ymchwil Menter, y Swyddfa Ystadegau Gwladol a Banc Datblygu Cymru.
Wedi'i gyhoeddi heddiw (dydd Mercher 9 Medi 2026), mae'r adroddiad yn dod ar adeg arwyddocaol i economi Cymru yn dilyn ethol Llywodraeth newydd dan arweiniad Plaid Cymru, sydd wedi rhoi twf cynhyrchiant wrth wraidd ei strategaeth economaidd. Gyda'r uchelgais i haneru'r bwlch cynhyrchiant rhwng Cymru a gweddill y DU o fewn degawd, mae busnesau bach a chanolig yn cael eu hystyried yn ganolog i yrru arloesedd, buddsoddiad a thwf economaidd hirdymor.
Dywedodd Gweinidog y Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni, Adam Price: "Mae ansicrwydd economaidd yn parhau i bwyso ar lawer o fusnesau, ond mae'r adroddiad hwn yn rhoi sail i fod yn optimistaidd. Mae arwyddion o well amodau ariannol ac uchelgais busnes newydd yn cael eu croesawu, yn enwedig ar adeg pan fydd buddsoddiad yn hanfodol i lwyddiant economaidd Cymru yn y dyfodol.
“Mae codi cynhyrchiant yn golygu helpu busnesau i fuddsoddi mewn cynhyrchion, sgiliau a thechnoleg newydd. Bydd sicrhau y gall cwmnïau uchelgeisiol gael mynediad at y cyfalaf sydd ei angen arnynt i dyfu ac arloesi yn hanfodol os ydym am adeiladu economi Gymreig fwy ffyniannus a chystadleuol.”
Er bod benthycwyr wedi nodi cynnydd mewn argaeledd credyd ar draws busnesau bach, canolig a mawr yn chwarter cyntaf 2026, mae'r cefndir economaidd ehangach yn parhau i fod yn heriol. Mae rhagolygon twf byd-eang wedi'u hisraddio, mae chwyddiant yn parhau i fod uwchlaw'r targed ac mae busnesau'n parhau i wynebu ansicrwydd ynghylch costau, recriwtio a galw yn y dyfodol.
Mae'r adroddiad yn tynnu sylw at arwyddion calonogol yn y farchnad gyllid. Cynyddodd benthyca gros i gwmnïau bach 51 y cant yn chwarter cyntaf 2026 o'i gymharu â'r un cyfnod flwyddyn ynghynt, tra bod 50 y cant o fusnesau bach a chanolig y DU wedi nodi eu bod yn defnyddio rhyw fath o gyllid allanol. Adroddodd benthycwyr hefyd eu bod yn galw cynyddol am gyllid gan gwmnïau llai a gwell argaeledd credyd ar draws y farchnad.
Fodd bynnag, mae busnesau’n parhau i wynebu anawsterau economaidd sylweddol. Arhosodd mynegai hyder Ffederasiwn y Busnesau Bach yn negyddol yn gadarn ar -52.5, gyda’r amodau economaidd yn cael eu nodi fel y prif bryder i fusnesau bach a chanolig. Mae’r adroddiad hefyd yn nodi bod Cymru wedi gweld mwy o fusnesau’n cau na busnesau newydd yn ystod chwarter cyntaf 2026, tra bod gwerth allforion Cymru wedi gostwng 0.5 y cant i £19.1 biliwn yn y flwyddyn hyd at Fawrth 2026.
Er gwaethaf yr heriau hyn, mae rhesymau dros fod yn optimistaidd yn ofalus. Mae bron i 35 y cant o fusnesau Cymru yn disgwyl i'w perfformiad wella yn ystod y flwyddyn nesaf, uwchlaw cyfartaledd y DU, tra bod CMC y DU wedi cynyddu 0.7 y cant yn y tri mis hyd at fis Ebrill 2026.
Dywedodd yr Athro Max Munday o Uned Ymchwil Economi Cymru yn Ysgol Busnes Caerdydd ac awdur yr adroddiad: “Mae adroddiad blynyddol eleni yn dangos darlun cymysg ar gyfer busnesau bach a chanolig Cymru. Mae arwyddion calonogol bod amodau cyllid yn gwella, gyda mwy o gredyd ar gael a benthyca cryfach i gwmnïau bach.
“Fodd bynnag, mae hyder yn parhau i fod yn fregus ac mae’r hinsawdd economaidd ehangach yn parhau i bwyso’n drwm ar benderfyniadau buddsoddi. Gyda chynhyrchiant bellach yn ganolog i genhadaeth economaidd Cymru , bydd sicrhau y gall busnesau bach a chanolig gael mynediad at y cyllid sydd ei angen arnynt i fuddsoddi, arloesi a thyfu yn hanfodol.”
Ychwanegodd Giles Thorley, Prif Weithredwr Banc Datblygu Cymru: “Fel cydweithrediad ymchwil annibynnol, mae Dirnad Economi Cymru yn darparu tystiolaeth a mewnwelediad gwerthfawr sy’n ein helpu ni, llunwyr polisi a’r gymuned fusnes ehangach i ddeall yn well yr amodau sy’n wynebu busnesau bach a chanolig Cymru. Mae data cadarn ac annibynnol yn hanfodol os ydym am wneud penderfyniadau gwybodus a sicrhau bod cymorth yn cael ei dargedu lle gall gael yr effaith fwyaf.
“Mae canfyddiadau’r adroddiad hwn yn adlewyrchu’r hyn rydyn ni’n ei glywed gan fusnesau ledled Cymru. Mae costau, recriwtio ac ansicrwydd yn parhau i greu heriau go iawn, ond mae llawer o fusnesau bach a chanolig yn dal i edrych ymlaen ac yn buddsoddi ar gyfer y dyfodol.
“Ein rôl ni yw sicrhau bod busnesau hyfyw yn gallu cael mynediad at y cyllid cywir ar yr amser cywir, boed hynny i reoli pwysau tymor byr, buddsoddi mewn cynhyrchiant neu gefnogi twf hirdymor.”
